Gleby są jednym z kluczowych zasobów naturalnych i stanowią podstawę światowego systemu żywnościowego. Co więcej, są one zasobem nieodnawialnym, dlatego ich degradacja ma bardzo poważne konsekwencje, które wciąż zbyt często są ignorowane w dyskusjach na temat przyszłości naszej planety. W kontekście przewidywanego wzrostu globalnej populacji do ponad 9 miliardów ludzi do 2050 roku, rosnącej presji na skończone zasoby ziemi i wody oraz konsekwencji zmian klimatycznych, nasze obecne i przyszłe bezpieczeństwo żywnościowe zależy w ogromnej mierze właśnie od stanu gleb.

Szacuje się, że produkcja około 95% naszej żywności jest bezpośrednio lub pośrednio związana z glebami. Gleby są także niezbędne do zapewnienia wielu innych kluczowych usług ekosystemowych. Tymczasem w bardzo wielu regionach świata gleby są poddawane coraz większej presji w związku z intensyfikacją rolnictwa, konkurencyjnym wykorzystaniem gruntów przez hodowlę zwierząt, leśnictwo i rozrastające się miasta oraz koniecznością zaspokojenia żywnościowych, energetycznych i surowcowych potrzeb rosnącej populacji.

Przewiduje się, że wzrost liczby ludzi do 2050 roku będzie oznaczał konieczność zwiększenia światowej produkcji żywności o 60%, a w krajach globalnego Południa nawet o 100%. Tymczasem w wielu krajach intensyfikacja rolnictwa i rozwój rolniczych technologii w ciągu ostatnich 50 lat pozwoliły na zwiększenie wydajności, ale jednocześnie nierzadko spowodowały degradację środowiska, a zwłaszcza gleb, utrudniając utrzymanie produkcji na tych terenach w przyszłości. Dostępne dane wskazują, że już około 33% gleb na świecie jest średnio lub wysoce zdegradowanych przez takie zjawiska, jak erozja, zasolenie, nadmierne zagęszczenie, zakwaszenie, utrata składników mineralnych i zanieczyszczenie chemiczne. Bardzo ogranicza to ich funkcje, a warto pamiętać, że uformowanie się 1 cm gleby może trwać nawet do 1000 lat.

Zdrowe gleby i ich żyzność mają bezpośredni wpływ na zawartość odżywczą uprawianych roślin i wielkość plonów. Gleby dostarczają roślinom niezbędnych składników odżywczych, wody i tlenu oraz stanowią system utrzymujący korzenie. Są także środowiskiem życia dla olbrzymiej liczby różnorodnych organizmów, które mają bezpośredni wpływ na uprawiane rośliny.  W kontekście zmian klimatycznych, gleby służą jako bufor chroniący delikatne korzenie roślin przed gwałtownymi wahaniami temperatury. Zdrowe gleby pomagają również ograniczać zmiany klimatu dzięki utrzymywaniu lub zwiększaniu zawartości w nich węgla.

Aby skutecznie chronić gleby na świecie potrzebne są wielorakie działania. Chodzi m.in. o wdrażanie odpowiednich polityk, inwestycje w zrównoważone zarządzanie glebą, zatrzymanie procesów degradacji gleb i wsparcie ich odnawiania, rozwój badań nad glebami i edukacji na ich temat oraz tworzenie systemów informowania o ich stanie. Kluczowe jest szerokie promowanie zrównoważonego zarządzania glebami, czyli stosowania metod rolniczych, dzięki którym poprawia się jakość gleby i zmniejsza jej degradacja. Chodzi m.in. o stosowanie ekologicznych i tradycyjnych metod uprawy, zmniejszenie lub rezygnację z używania chemii rolnej, zwiększanie materii organicznej w glebie, stosowanie płodozmianu, utrzymywanie wegetacji na powierzchni gleb, ściółkowanie, ograniczenie lub całkowita rezygnacja z orki, agroleśnictwo itp. Szacuje się, że dzięki tym i podobnym działaniom można zwiększyć plony o średnio 58%.

Więcej na temat znaczenia ochrony gleb dowiecie się z poniższych infografik przygotowanych przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) w zawiązku z trwającym Międzynarodowym Rokiem Gleb.

 

FAO-Infographic-IYS2015-fs1-en

 

FAO-Infographic-IYS2015-fs2-en

Źródło: FAO