climate_servicesWraz z postępującymi zmianami klimatu na świecie wzrasta naukowe zrozumienie ich przyczyn i konsekwencji. Kluczową kwestią pozostaje, w jaki sposób można wykorzystać tę wiedzę, aby pomóc rolnikom przygotować się do nowych warunków.

W jednym z poprzednich artykułów pisaliśmy o tym, czym są usługi klimatyczne i w jaki sposób mogą być przydatne rolnikom. Tego typu usługi informacyjne nie są czymś zupełnie nowym – przykładowo rządy takich krajów, jak Indie czy Mali zapewniają swoim rolnikom usługi doradcze w zakresie pogody i klimatu od kilku dziesięcioleci. Aby czerpać wiedzę z tych i podobnych doświadczeń, eksperci przeanalizowali 18 projektów w Afryce i Azji Południowej, mających na celu opracowanie i dostarczanie drobnym rolnikom i rolniczkom informacji klimatycznych i pogodowych oraz związanych z nimi usług doradczych. Wnioski i rekomendacje płynące z tych analiz opublikowano w specjalnym raporcie, który pokazuje, że przy odpowiednim zaangażowaniu już teraz możliwe jest rozszerzenie usług klimatycznych na miliony rolników, zwłaszcza w krajach globalnego Południa, w celu wzmocnienia ich odporności na ryzyko związane ze zmianami klimatu oraz wspierania działań adaptacyjnych w ich gospodarstwach.

Kluczowe elementy

Opierając się na dotychczasowych doświadczeniach raport wskazuje na kilka kluczowych elementów, które są niezbędne dla zrównoważonego i skutecznego wprowadzania usług klimatycznych na większą skalę. Po pierwsze usługi klimatyczne muszą być dostarczane na poziomie lokalnym, aby mieć znaczenie dla podejmowania decyzji w gospodarstwach. Istotna jest tu współpraca pozwalająca na przekształcenie surowych informacji na temat zmieniającego się klimatu w porady przydatne rolnikom. Chodzi o zbudowanie partnerstwa między klimatologami, naukowcami zajmującymi się rolnictwem, usługodawcami rolniczymi, agencjami rozwoju obszarów wiejskich, rolnikami, organizacjami pozarządowymi, mediami i sektorem prywatnym. Tylko w ten sposób można połączyć różne źródła wiedzy i stworzyć dwukierunkowy przepływ informacji między dostawcami i użytkownikami usług klimatycznych.

Aby mieć pewność, że usługi klimatyczne będą odpowiadały na faktyczne potrzeby rolników, konieczne jest oddanie samym rolnikom znaczącego głosu w projektowaniu, tworzeniu i ocenie tychże usług. Potrzeby rolników należy rozumieć w kategoriach ich specyficznych wymagań w tym względzie, które obejmują typ otrzymywanych informacji, kanały dystrybucji oraz terminowość dostarczania przed, w trakcie i po zakończeniu sezonu. Rozwiązania instytucjonalne, otwierające przestrzeń do dialogu między rolnikami i naukowcami, muszą zapewnić uczestnictwo rolników na wszystkich etapach tworzenia i świadczenia usług klimatycznych. Dialog ten powinien obejmować także poszerzanie granic nauki o klimacie o wiedzę i umiejętności samych rolników. Integracja naukowych informacji meteorologicznych z lokalną wiedzą, w tym z tradycyjnymi metodami prognozowania, jest dobrym sposobem budowania zaufania oraz angażowania rolników w działania, których celem jest lepsze wykorzystanie informacji pogodowych i klimatycznych dostosowanych do lokalnego kontekstu.

climate_services_2Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że bezpośrednie spotkania z rolnikami, zwłaszcza w formie szkoleń i warsztatów, są najlepszym sposobem przekazywania sezonowych prognoz oraz informacji na temat przewidywanych skutków zmian klimatu na danym obszarze. Tego typu spotkania oferują możliwość lepszego dostosowania informacji do potrzeb rolników oraz zapoznania ich ze złożonym charakterem planowania działań na podstawie historycznych zmiennych i prognoz sezonowych. Okresowe spotkania powinny być łączone z komunikacją wykorzystującą różne technologie informacyjne i media, w celu zwiększenia dostępu do usług klimatycznych (w tym wczesnych ostrzeżeń przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i porad dla rolników) w krótszych odstępach czasu. Przykładowo w Senegalu partnerstwo z lokalną rozgłośnią radiową poszerzyło zasięg prognoz pogodowych i klimatycznych z kilkuset, w pilotażowej fazie projektu, do prawie 2 milionów odbiorców.

Jedną z głównych motywacji rosnącego zainteresowania i inwestycji w usługi klimatyczne jest chęć zapobiegania zagrożeniom związanym ze zmianami klimatu, które szczególnie dotykają m.in. ubogich rolników i rolniczki. Tymczasem warunki, które czynią pewne segmenty ludności szczególnie narażonymi na konsekwencje zmian klimatycznych, często utrudniają im również korzystanie z różnorakich usług instytucjonalnych, w tym usług klimatycznych. Oznacza to, że konieczne jest bardziej bezpośrednie uwzględnianie w programach usług klimatycznych sytuacji i potrzeb zmarginalizowanych grup rolników oraz zapewnianie ich uczestnictwa jako pełnoprawnych partnerów.

Wreszcie, aby zapewnić, że usługi klimatyczne będą reagować na zmieniające się potrzeby ich użytkowników i dobrze odpowiadać lokalnemu kontekstowi, konieczne jest poddawanie ich ciągłej ocenie. Doświadczenie pochodzące z analizowanych projektów wskazuje, że skutecznymi metodami uzyskiwania informacji zwrotnej od rolników na temat jakości i użyteczności dostarczanych im usług są m.in. badania uczestniczące i regularne przeglądy posezonowe.

Wszystkie wymienione wyżej elementy tworzą razem zintegrowane podejście do projektowania, tworzenia, komunikacji i oceny usług klimatycznych dla drobnych rolników i rolniczek. W obliczu zmian klimatu i ich przewidywanych konsekwencji, które szczególnie mocno uderzą w kraje globalnego Południa, wyposażanie najbardziej zagrożonych społeczności w informacje dotyczące pogody i klimatu oraz usługi doradcze z nimi związane jest bez wątpienia ważną i obiecującą strategią mającą pomóc w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie.

Z całością raportu (w języku angielskim) na temat dobrych praktyk w odniesieniu do usług klimatycznych dla rolników możecie zapoznać się tutaj (kliknij, aby pobrać PDF).
 
Źródło: CCAFS

Fot. Georgina Smith (CIAT / Flickr)